Het veranderende curriculum van Yuverta Aalsmeer: ‘Spelen zit in ons DNA’
Vernieuwde kerndoelen en examenprogramma’s vragen de komende jaren op alle scholen om herziening van het lesprogramma. Schoolleider Jerrel IJzer vertelt hoe Yuverta mavo in Aalsmeer dat aanpakt en welke uitdagingen erbij horen. ‘Het gaat niet zozeer om wát we doen, maar om de vraag waaróm we die dingen juist op deze locatie doen.’
“Ik schop graag een beetje aan tegen vaste gewoontes en gebruiken”, bekent Jerrel IJzer, die nu bijna drie jaar school leider is van Yuverta mavo. “Waarom zouden we de dingen doen zoals we ze altijd hebben gedaan? In het onderwijs zijn veel vastgeroeste ideeën en heilige huisjes. Waarom eigenlijk?”
Terugredeneren
Een voorbeeld is dat de leerlingen op zijn school altijd via de achterdeur naar binnen liepen. “Nooit door de voordeur. Waarom was dat zo? Lange tijd wisten we het niet”, zegt Jerrel. “Na enig speurwerk bleek dat er ooit een directeur was die het vervelend vond dat leerlingen langs zijn kamer liepen. En waarom had dat kantoor eigenlijk een deur waar je niet doorheen kunt kijken? Dan wordt de drempel om bij de directeur binnen te stappen wel erg hoog. Nu nemen de leerlingen dus de voordeur en heeft mijn kantoor een glazen deur gekregen.
Hij wil maar zeggen dat vasthouden aan ‘zo doen we het nu eenmaal’ weinig betekent. Soms staat het zelfs ontwikkeling in de weg. “Daar komt bij dat we in het onderwijs van achter naar voren denken. We beginnen bij het eindexamen en redeneren dan terug naar de brugklas. Het gevaar bestaat dat je dan niet écht naar de leerlingen kijkt.”
"We zijn met een antropoloog op ‘cultuursafari’ door de school en de wijk gegaan"
Ondernemerschap
Aansluiten bij het hier en nu is de kern van recente veranderingen in het curriculum van Yuverta Aalsmeer. In lijn met de landelijke curriculumherziening is de basis van het curriculum veranderd in samenspel, ondernemerschap en vindingrijkheid. Jerrel: “In Aalsmeer komen veel leerlingen uit ondernemende gezinnen en onze medewerkers zijn ook heel ondernemend. Toch gaven we op een standaard manier les, met een bus-opstelling in de lokalen en PowerPoints van traditionele lesmethoden. Daarom ben ik samen met mijn collega-schoolleider Dominic Borst met een antropoloog op ‘cultuursafari’ door de school en de wijk gegaan. We stelden ons de vragen: wat is ‘wow!’ en wat is ‘huh?’
‘Wow!’ waren bijvoorbeeld de sportactiviteiten die wij organiseren voor gehandicapten, en het programma dat onze leerlingen in de Aalsmeerse feestweek opzetten voor meer dan vijfhonderd kinderen. We concludeerden dat ‘spelen’ echt in het DNA van ons team en van de wijk zit. Daarom wilden we meer competitie- en spelelementen aan onze lessen toevoegen en daar onze kracht van maken. Het zat er al in: onze wiskunde-sectie bedenkt bijvoorbeeld al langer escaperooms om het leren te vergemakkelijken. Maar bij andere vakken kwam het er vaak nog niet uit.”
Aandacht vasthouden
Om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de wereld van de leerlingen gaat de school de komende jaren steeds meer activerende didactiek gebruiken: “Onze kernwaarden samenspel, ondernemerschap en vindingrijkheid komen bij elkaar in edutainment en serious gaming. Dat laatste gaat over méér dan het spelen van een spel. In de game wereld wordt zorgvuldig nagedacht over hoe je mensen kunt boeien, prikkelen en enthousiasmeren. Er bestaan talloze speldidactieken, methodieken en dynamieken die ook toepasbaar zijn binnen het reguliere onderwijs, van grote concepten tot kleine spelelementen.” Deze elementen én de wetenschap achter spelen zet Yuverta Aalsmeer in binnen het onderwijs. Juist daardoor ontstaat betekenisvol leren en groeien motivatie en betrokkenheid, is de gedachte. Vandaar ook ‘serious’ gaming: het is spelen met een doel. Serious gaming kan het onderwijs versterken in een tijd waarin motivatie en concentratie onder druk staan, is Jerrels overtuiging. “In de snelle wereld van Snapchat, TikTok en online games is het een steeds grotere uitdaging om de aandacht van leerlingen vast te houden.”
"Serious gaming kan het onderwijs versterken in een tijd waarin motivatie en concentratie onder druk staan"
Verassend
De school heeft de kernwaarden die de basis zijn voor het nieuwe curriculum, inmiddels laten vastleggen in een manifest. Jerrel: “Dat manifest is door een spoken word kunstenaar voorgedragen aan alle collega’s van de locatie. Ook hebben we subsidie aangevraagd en gekregen om werk te maken van serious gaming. Van die subsidie gaat een collega een masteropleiding doen rond gamificatie en krijgt een werkgroep een zesdaagse training voor het gamificeren van processen.” “Het gaat niet zozeer om wát we doen, maar om waaróm we die dingen doen, juist op déze locatie”, vervolgt Jerrel. Hij zou het ‘echt gaaf’ vinden als op zijn school meer wordt nagedacht waarom dingen gaan zoals ze gaan. “Waarom gebruiken we de methodes die we nu hebben? Wat vinden we daar zelf van? Er is in het curriculum vol doende ruimte om het onderwijs een eigen invulling te geven. De wereld verandert en wij kunnen en mogen meebewegen. Laten we creatief worden. Verrassend zijn. In een maatschappij waarin ChatGPT het antwoord op alle vragen heeft, moeten we niet alles klakkeloos over nemen, maar juist kritisch zijn.”
"In een maatschappij waarin ChatGPT het antwoord op alle vragen heeft, moeten we kritisch zijn"
Fouten maken
Het kan écht lastig zijn om dingen te veranderen, erkent Jerrel. Tegen de stroom ingaan vereist lef, en nieuwe dingen doen betekent dat het ook fout kan gaan. “Dat vinden veel mensen spannend. Maar als je geen fouten maakt, kun je daar ook niet van leren. En ontdek je nooit nieuwe dingen.” De veranderingen vragen ook iets van Jerrel als schoolleider. “Ik wil de aandacht voor serious gaming voorleven. Dus zorg ik er samen met Dominic voor dat het een rol speelt in elke bijeenkomst die we hebben, ook op teamdagen. Je moet medewerkers meenemen. Samen moeten we leren een bepaalde taal te spreken. Als iets terugkomt in alle dingen die je doet, wordt het op een gegeven moment gewoon. Voor ons en voor de leerlingen.”
Level 1
Hoe ver de ontwikkelingen op Yuverta Aalsmeer inmiddels zijn? “Ik ga heel eerlijk zijn: als je onze tocht bekijkt als een game, zijn wij nu op level 1 of 2”, zegt Jerrel. “We staan aan het begin, maar het leeft wel! Steeds meer collega’s proberen nieuwe dingen uit in hun lessen. Ook heb ben we een paar maanden terug een inspiratiemarkt voor collega’s georganiseerd waar iedereen activerende didactische elementen kon laten zien. We zijn het spel echt samen aan het spelen. Docenten maken elkaar enthousiast en vinden elkaar steeds beter, ook met vakoverstijgende projecten. En als zo’n spelvorm werkt in de klas, dan doet dat echt iets met een docent. Weet je, misschien moeten we straks na level 3 wel een keer een level terug, maar dat is niet erg. We spelen gewoon door.” Hoe ziet level 10 eruit? Jerrel: “Dan komen leerlingen naar school en vragen ze de docent: ‘Wat gaan we vandaag doen?’ Dan zijn docenten enorm inventief en creatief, ook met vakoverstijgende lessen, om het uiterste uit de leerlingen te halen. Dan is er een doorgaande leerlijn en zijn onze kernwaarden voelbaar aanwezig in de school.” Te snel willen gaan is een valkuil, heeft Jerrel geleerd. “Soms willen we te grote stappen zetten. Doseren en vertragen op zijn tijd is óók belangrijk.”
Impact
Van oorsprong is Jerrel gymdocent, net als collega-school leider Dominic. Dat helpt bij het leiden van de veranderingen in zijn school. “Het spelelement is voor ons altijd aanwezig, dat zit in ons. We weten uit ervaring dat spelen veel plezier brengt, bij leerlingen én medewerkers. Hoe gaaf is het om daarbij aan te sluiten in het hele onderwijs en niet alleen in het gymlokaal? Plezier in spelen zit in zoveel mensen. Het is de kunst om het belangrijk te maken.” Wie nu denkt dat het bij Yuverta Aalsmeer alleen om plezier gaat, heeft het mis. Jerrel: “Ik ben óók erg gefocust op de onderwijsresultaten. De veranderingen in ons curriculum zorgen ervoor dat we meer leerlingen aanspreken. We hebben meer impact op hen. Steeds meer leerlingen kunnen goed meekomen, ook jongeren die heel beweeglijk en energiek zijn. Dat vind ik super. ‘Je hoort erbij’ is een van de belangrijkste drijfveren in mijn werk.”
Dit artikel is ook verschenen in het meinummer van het VO-magazine.
