Regie op digitalisering: Van Normenkader IBP tot sociale veiligheid
Digitalisering biedt het primair (po) en voortgezet onderwijs (vo) enorme kansen voor maatwerk, motivatie en efficiëntie, maar brengt tegelijkertijd complexe vraagstukken met zich mee over de invloed van AI, de frictie met publieke waarden, en hoe je informatiebeveiliging en privacy borgt.
Het thematraject 'Regie op digitalisering', ontwikkeld door de PO-Academie en de VO-academie, speelt in op deze strategische uitdagingen. Het is specifiek ontworpen voor bestuurders, stafmedewerkers en schoolleiders om hen handvatten te geven voor een toekomstbestendige visie en strategie op digitalisering. Door middel van meerdere bijeenkomsten, expertcolleges en workshops krijgen deelnemers inzicht in thema's als sturen met waarden, informatiebeveiliging en de impact van nieuwe technologieën. Het centrale doel: regie voeren en in controle blijven.
Eerder keken we in een interview met bestuurder Ilse van Eekelen al dieper naar de Bloom Workshop en werden er 10 lessen uit het thematraject gedeeld. Nu blikken we terug met twee van de sprekers, die elk vanuit een eigen expertise de deelnemers een spiegel voorhielden: Rick van der Kleij (Expert Cyberweerbaarheid, Avans Hogeschool & TNO) en Lois Gampierakis (Gedragswetenschapper & Expert Sociale Veiligheid, Stichting School en Veiligheid).
Rick van der Kleij over cyberweerbaarheid
Rick van der Kleij, expert op het gebied van digitale veiligheid, nam de deelnemers mee in de wereld van IBP en risicomanagement. Zijn belangrijkste boodschap? We moeten stoppen met alleen focussen op cybersecurity en beginnen met investeren in cyberweerbaarheid.
Van voorkomen naar terugveren
Volgens Rick ligt de focus in het onderwijs te vaak op cybersecurity: het krampachtig proberen te voorkomen van incidenten. "Natuurlijk is preventie belangrijk," legt hij uit, "maar incidenten zijn nooit 100% uit te sluiten. Denk aan ransomware-aanvallen of de 'insider threat' van een handige student die per ongeluk of bewust een systeem ontregelt."
Zijn credo is daarom cyberweerbaarheid: het vermogen van een schoolorganisatie om, naast aandacht voor preventie, met incidenten om te gaan en snel 'terug te veren' als het toch misgaat. Dit vraagt om een strategische blik op het Normenkader IBP, waarbij keuzes worden gemaakt op basis van feiten en onderzoek in plaats van de beloftes van softwareleveranciers.
“Cyberweerbaarheid betekent dat je als bestuur weet wat je moet doen op het moment dat de techniek je in de steek laat.”
Rick van der Kleij: "Er worden veel 'silver bullets'* verkocht die veiligheid beloven, maar we moeten vanuit onderzoek kijken naar wat écht werkt. Cyberweerbaarheid betekent dat je als bestuur weet wat je moet doen op het moment dat de techniek je in de steek laat."
*Een silver bullet is een simpele, direct toepasbare oplossing voor een complex of langdurig probleem, dat als een wondermiddel wordt gezien.
Lois Gampierakis over sociale digitale veiligheid
Lois Gampierakis bracht de focus nog dichter bij de leerling en docent door een brug te slaan naar sociale veiligheid. Lois ziet digitalisering niet als een op zichzelf staand thema. "Sociale veiligheid is iets waar we ons allemaal mee kunnen relateren. De kern is dat je de impact van de onlinewereld op het gedrag van leerlingen en docenten niet meer kunt negeren."
De impact van de online wereld
Sociale veiligheid op school betekent dat iedereen zich prettig, gerespecteerd en veilig voelt, zodat ze zich zonder zorgen kunnen ontwikkelen. In toenemende mate hebben online interacties op sociale media een directe invloed op die veiligheid. Incidenten die online beginnen, escaleren vaak in de wandelgangen van de school.
Dit vraagt om een hoge mate van digitale geletterdheid, niet alleen van leerlingen, maar juist ook van het onderwijspersoneel. De pedagogische opdracht van de school stopt namelijk niet bij de schooldeur; leraren moeten het gesprek aan kunnen gaan over online normen en waarden.
“Het gaat om het voeren van gesprekken over normen en waarden en het stellen van normen over gewenst gedrag, ook in de digitale context.”
Lois Gampierakis: "De makkelijkste en tegelijkertijd meest waardevolle tip die ik kan geven is: vraag ook eens hoe het online gaat. En koppel dit aan de pedagogische opdracht die de school al heeft. Het gaat om het voeren van gesprekken over normen en waarden en het stellen van normen over gewenst gedrag, ook in de digitale context."
Mens, gedrag en maatwerk
Hoewel de insteek van Rick en Lois verschilt, komen hun verhalen op één punt sterk overeen: de rol van mensen en gedrag is doorslaggevend. Digitale veiligheid is geen puur technisch project, maar een organisatievraagstuk.
De complexiteit van dit thema maakt samenwerking een absolute must. Tijdens het thematraject werd duidelijk dat er geen standaardaanpak bestaat. Een eenpitter in het basisonderwijs staat voor totaal andere uitdagingen dan een grote scholengemeenschap in het vo. Waar de één behoefte heeft aan operationele ondersteuning bij het Normenkader IBP, zoekt de ander naar strategische kaders voor digitale geletterdheid.
Rick van der Kleij: "Er bestaat geen 'one-size-fits-all' oplossing. Je moet telkens weer nadenken over het risicoprofiel van een partij. Op basis daarvan bepaal je de maatregelen die nodig zijn voor optimale cyberweerbaarheid."
De meerwaarde van het thematraject zat volgens de sprekers niet alleen in de inhoud, maar vooral in het feit dat de deelnemers bij elkaar zaten. Door kennis te delen in een 'learning community', kunnen schoolorganisaties van elkaar leren hoe zij regie pakken op hun eigen digitale toekomst.
Over de Academies
De PO-Academie en de VO-academie zijn er om de onderwijskwaliteit te versterken door te investeren in de mensen die de scholen leiden. Beide academies bieden een gevarieerd aanbod aan professionaliseringsmogelijkheden die specifiek zijn afgestemd op de behoeften binnen hun sector.
Bloom online workshop – Zelf aan de slag met de toekomst van digitaal onderwijs
De online variant van Bloom biedt alle tools die je nodig hebt om zélf een inspirerend teamgesprek te organiseren over digitalisering en sociaal veilig onderwijs.
Regie op digitalisering: 10 lessen
Hoe houd je regie op digitalisering in en voor jouw schoolorganisatie? Deze 10 lessen - afkomstig uit het leertraject 'Regie op digitalisering' van de PO-Raad en VO-raad – helpen je…
Digitaal Veilig Onderwijs
Binnen het onderwijs is digitalisering niet meer weg te denken. Het biedt prachtige kansen, zoals meer flexibiliteit en maatwerk. Digitalisering betekent ook dat gevoelige informatie en gegevens digitaal worden verwerkt.…
