Zomervakantie in zicht: juist nu alert zijn op onveiligheid thuis
De zomervakantie nadert. Voor veel leerlingen een periode van ontspanning. Maar voor een deel van de kinderen en jongeren betekent het juist een tijd waarin het risico op onveiligheid thuis toeneemt – terwijl zij tegelijkertijd minder in beeld zijn bij school. Juist daarom doen de laatste schoolweken ertoe, zo willen de VO-raad, PO-Raad en AVS benadrukken.
Juist in de aanloop naar de zomervakantie is alertheid op signalen van onveiligheid van groot belang. Door die signalen serieus te nemen en met elkaar te bespreken, kunnen we het verschil maken voor kinderen en jongeren
Laatste schoolweken doen ertoe
In deze periode komt veel samen: afronding van het schooljaar, overdrachten en vooruitkijken naar de vakantie. Tegelijkertijd is dit hét moment om signalen van mogelijke onveiligheid nog serieus te wegen en waar nodig te handelen.
De vakantieperiode brengt namelijk voor sommige leerlingen extra risico’s met zich mee. Structuur en toezicht vallen weg en spanningen thuis kunnen toenemen. Daarnaast zijn er vormen van onveiligheid die juist in deze periode spelen en minder zichtbaar zijn, zoals huwelijksdwang, achterlating en meisjesbesnijdenis. Deze schadelijke praktijken blijven vaak onder de radar. Kinderen en jongeren vragen niet altijd om hulp – uit schaamte, loyaliteit of angst voor de gevolgen. Dat vraagt om alertheid én om professionals die durven doorvragen.
Zie wat er (misschien) speelt
Signalen van onveiligheid zijn vaak subtiel en niet eenduidig. Denk aan:
- gedragsveranderingen (stillere of juist onrustige leerlingen);
- spanning rond de naderende vakantie;
- terugtrekgedrag of verminderde concentratie.
Belangrijk is om te beseffen: één signaal zegt weinig, maar meerdere signalen samen kunnen wijzen op een patroon. Tegelijkertijd laten niet alle kinderen duidelijk merken dat er iets speelt. Juist daarom is het van belang dat signalen niet blijven liggen, maar gedeeld en geduid worden.
Het is essentieel dat signalen binnen scholen worden herkend, gedeeld en besproken. Dat vraagt om een professionele cultuur waarin ruimte is voor overleg en twijfel. Alleen zo kunnen we tijdig zien wat er speelt en passend handelen
Veel professionals herkennen het: een gevoel dat iets niet klopt, maar ook twijfel. Is het ernstig genoeg? Zie ik het wel goed? Juist daar zit de sleutel. Doorvragen, signalen vastleggen en zorgen delen met collega’s kan het verschil maken. Uit de praktijk blijkt dat situaties vaak duidelijker worden wanneer ze in gezamenlijkheid worden besproken.
Zie voor meer informatie:
- Signalen van kindermishandeling herkennen - website Nederlands Jeugdinstituut
- Vrouwelijke genitale verminking (VGV)/meisjesbesnijdenis: Informatie en preventie - website Pharos
- (M)eer zien: aanpak van schadelijke traditionele praktijkijken - website Sterk Huis
Wat kun je nu doen?
Uit de praktijk blijkt dat meldingen vlak voor de zomervakantie vaak te laat komen. Gezinnen, netwerken en professionals zijn in de zomer minder bereikbaar. Daarom is het belangrijk om juist nu te handelen en vooruit te kijken: Wat heeft deze leerling nodig om de vakantie veilig door te komen?
Voor leraren en IB’ers / zorgcoördinatoren
Bespreek zorgen direct in het zorgoverleg en wacht daar niet mee. Volg de stappen van de meldcode en betrek Veilig Thuis tijdig voor advies, ook als je nog twijfelt.
Kijk nadrukkelijk vooruit naar de vakantie:
- Welke risico’s ontstaan als school tijdelijk wegvalt?
- Welke steun blijft beschikbaar?
Ga in gesprek met de leerling en maak – waar nodig – concrete afspraken: bij wie kan het kind terecht als het niet veilig is? Betrek daarbij ook het netwerk en bespreek zorgen met betrokken hulpverlening die doorloopt in de zomer. Schakel waar nodig het wijkteam of jeugdhulp in om samen een veiligheids- of ondersteuningsplan te maken voor de vakantieperiode.
Voor schoolleiders
Zorg dat zorgen tijdig worden besproken en niet blijven liggen. Agendeer dit expliciet in de laatste schoolweken en stuur op gebruik van de meldcode in de praktijk. Loop met de zorgcoördinator, aandachtsfunctionaris of IB'er de leerlingen nog eens door.
Vraag actief door op casussen: Wat speelt er? Wat betekent de vakantie voor deze leerling? Wat is er georganiseerd voor de komende weken?
Zorg voor afstemming met externe partners, zoals wijkteams, jeugdhulp en Veilig Thuis. Zorg dat contactlijnen duidelijk zijn en dat teams weten wie ze kunnen benaderen.
Voor schoolbestuurders
Zorg voor de randvoorwaarden om tijdig te handelen: ruimte, tijd en een sterke zorgstructuur binnen scholen.
Stimuleer samenwerking met partners zoals Veilig Thuis, wijkteams, jeugdhulp en de eerstelijnszorg (zoals de huisarts). In de zomerperiode is goede afstemming in de keten extra belangrijk, zodat signalen niet verloren gaan en duidelijk is wie de regie heeft.
Borg continuïteit:
- organiseer overdracht van leerlingen over wie zorgen bestaan;
- zorg voor bereikbaarheid en achterwacht;
- maak duidelijke afspraken wie in de zomer opvolging geeft.
Onveiligheid stopt niet in de vakantie; de samenwerking daaromheen moet dat ook niet doen.
Zie voor meer informatie:
- Bijna vakantie! - Augeo Magazine
- Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling - website Rijksoverheid.nl
Tot slot: wacht niet
De belangrijkste les uit de praktijk is helder: wachten vergroot risico’s. Door nu signalen te bespreken, samen te werken met partners, de meldcode te volgen en vooruit te kijken naar de vakantie, kan een situatie vóór de zomer al veiliger worden gemaakt.
Samen zien we meer
Voor sommige leerlingen is school de plek waar ze gezien worden. Juist in deze laatste weken is die rol van grote waarde. Dat vraagt om professionals die signaleren, leidinggevenden die ruimte creëren en organisaties die dit mogelijk maken.
Samen zien we meer – en samen kunnen we het verschil maken voor kinderen en jongeren
