Overgang po-vo
Er is - terecht - veel aandacht voor de vraag hoe we de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs voor leerlingen verder kunnen versterken; hoe zorgen we ervoor dat leerlingen aan het eind van groep 8 soepel kunnen doorstromen naar een passende plek in het vo? Voor scholen is ondersteuning beschikbaar op dit vlak. In dit kader is per schooljaar 2023/2024 ook de wet Doorstroomtoets po ingevoerd.
Algemeen
In de politiek en het onderwijsveld is er – ook in het kader van een bredere discussie over ons onderwijsstelsel en kansengelijkheid – veel aandacht voor de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs. Er is bijvoorbeeld discussie over de vraag of het vroege selecteren van leerlingen naar een van de onderwijsrichtingen in het vo eraan bijdraagt dat alle leerlingen op de meest passende plek terechtkomen. Daarnaast geldt vanaf schooljaar 2023-2024 nieuwe wetgeving met betrekking tot de doorstroomtoets (voorheen: eindtoets), het schooladvies en het aanmelden in het vo.
Wetgeving rond schooladvies, doorstroomtoets en aanmelding in vo
Sinds schooljaar 2023-2024 hebben scholen te maken met de nieuwe wetgeving rondom het schooladvies, de doorstroomtoets en aanmelding voor het vo. Deze wet moet de kansengelijkheid rond de doorstroom vergroten.
De belangrijkste wijzigingen:
- De naam ‘eindtoets’ is vervangen door ‘doorstroomtoets’. Voor deze naamswijziging is gekozen om te benadrukken dat scholen op meerdere momenten kijken hoe leerlingen ervoor staan.
- Leerlingen melden zich bij het vo aan met hun definitieve schooladvies, dus nádat eventuele bijstellingen van het schooladvies hebben plaatsgevonden.
- Er is voortaan een landelijk centraal aanmeldmoment voor het vo: tussen 25 maart en 31 maart (deze data gelden élk jaar, de aanmeldweek start dus niet altijd op een maandag). Deze aanmeldweek is nádat de eventuele bijstellingen van het schooladvies zijn doorgevoerd. Zo moet ondervangen worden dat leerlingen die een bijstelling krijgen, geen plek meer kunnen vinden op hun niveau/school van voorkeur. Bijkomend voordeel hierbij is dat vo-scholen niet meer laat in het schooljaar te maken krijgen met wijzigingen van leerlingenaantallen.
- Om dit nieuwe aanmeldmoment mogelijk te maken, is de afnameperiode van de doorstroomtoets naar de eerste helft van februari opgeschoven en zit er minder tijd tussen het geven van het schooladvies en het afnemen van de toets. Dit laatste moet ook toetstraining tegengaan.
Schooljaar 2026-2027
Het tijdpad is voor schooljaar 2026-2027 als volgt:
- Leerlingen in groep 8 ontvangen in de periode van 10 t/m 31 januari 2027 hun voorlopig schooladvies van de basisschool.
- Leerlingen maken in de periode van 25 januari t/m 12 februari 2027 de doorstroomtoets (de papieren toetsen zijn op 26 en 27 januari 2027).
- Uiterlijk 15 maart 2027 worden de toetsresultaten door de toetsaanbieders met basisscholen gedeeld. Voor meer informatie over het precieze moment kunnen deze scholen het beste direct schakelen met de toetsaanbieder waarvoor zij gekozen hebben.
- Leerlingen en ouders ontvangen uiterlijk 24 maart 2027 van hun basisschool het definitieve schooladvies.
- Tussen 25 maart en 31 maart 2027 melden leerlingen zich, met hun definitieve advies, aan op de middelbare school (*Voor leerlingen uit het po, so en sbo die de overstap maken naar het vso, geldt de centrale aanmeldweek niet).
Mogelijkheid verruiming aanmeldweek
- Scholen of regio’s die te weinig tijd hebben om alle aanmeldingen goed te verwerken, kunnen ouders onder specifieke voorwaarden (deze gelden ook voor 2027) de gelegenheid geven om hun kinderen al vóór 25 maart 2027 aan te melden. Alleen leerlingen met een definitief schooladvies mogen worden aangemeld.
- Alle leerlingen die vóór 1 april 2027 zijn aangemeld, worden beschouwd als gelijktijdig aangemeld, namelijk op 31 maart 2027. Leerlingen die vanwege de eventuele verruiming vóór de centrale aanmeldweek zijn aangemeld, hebben dus geen voordeel op leerlingen die tijdens de aanmeldweek worden aangemeld. De plaatsingen starten vanaf 1 april 2027.
- Scholen of regio’s zijn niet verplicht de aanmeldperiode eerder te starten. Als de extra ruimte niet nodig is, dan is de aanmeldperiode gewoon van 25 tot en met 31 maart 2027.
- Scholen en regio’s maken zelf onderling afspraken over een verruimde aanmeldperiode. Ook informeren zij zelf tijdig alle betrokkenen.
- Voor leerlingen die vanwege speciale omstandigheden (bijvoorbeeld een verhuizing of een calamiteit) pas na 31 maart 2027 bij het vo worden aangemeld, kunnen scholen een tweede aanmeldmogelijkheid organiseren.
- Uiterlijk op 12 mei wordt een besluit genomen over toelating tot een middelbare school. De vo-school beslist binnen 6 weken na de aanmelding, uiterlijk op 12 mei 2027, of de leerling is toegelaten. Lukt dit niet binnen de 6 weken, dan dient hierover gecommuniceerd te worden en wordt de beslissing zo snel mogelijk – maar uiterlijk 9 juni 2027 genomen.
De data die voornamelijk betrekking hebben op het po, kunnen ook relevant zijn voor het vo. Bijvoorbeeld bij het plannen van de open dagen.
Bijstellingen
In de Tweede Kamer is destijds een amendement aangenomen dat regelt dat bij een hogere eindtoetsscore het schooladvies in beginsel naar boven wordt bijgesteld. Ook kan het bevoegd gezag (onderbouwd) besluiten om het advies, ondanks de hogere toetsscore, niet bij te stellen. Dit nieuwe beleid zien we ook terug in de cijfers: Waar voorheen zo’n 10% van alle leerlingen een bijgesteld advies kreeg, was dat in 2024 28%. Veel scholen voor praktijkonderwijs en vmbo-bb en -kb hadden voor dit schooljaar minder aanmeldingen dan in eerdere jaren.
De VO-raad zal blijven monitoren wat het effect van deze nieuwe wetgeving is op de kansengelijkheid, en welke verdere gevolgen het heeft voor leerlingen en scholen.
Meer informatie over de nieuwe wetgeving is te vinden op de website van OCW.
Kabinet wil vanaf 2030 naar één doorstroomtoets
Het kabinet wil vanaf schooljaar 2029-2030 terug naar één doorstroomtoets. Dit laat staatssecretaris Tielen aan de Tweede Kamer weten in een brief. Wel blijft de keuze bestaan tussen een…
Themarapportage doorstroomtoets PO-Raad: veranderende verdeling schooladviezen stabiliseert
De verschuivingen die na de invoering van de wet Doorstroomtoets te zien waren in het aantal bijstellingen van het voorlopig schooladvies en aandeel schooladviezen per onderwijsrichting, lijken blijvend te zijn,…
Doorstroomtoets zorgt voor minder instroom in praktijkonderwijs en vmbo
De invoering van de doorstroomtoets in schooljaar 2023-2024 levert vooralsnog geen zichtbare grote verschuivingen op in de doorstroomdata van het voortgezet onderwijs. Dat blijkt uit de Themarapportage Impact doorstroomtoets in…
Discussie over uitstel selectiemoment
De Inspectie van het Onderwijs heeft in De Staat van het Onderwijs meermaals aandacht gevraagd voor een pijnpunt in ons stelsel: de talenten van leerlingen komen nu vaak niet volledig tot wasdom en er is nog steeds sprake van kansenongelijkheid in het onderwijs. Een veelgehoorde oplossingsrichting is om - naast het makkelijker maken van doorstroom binnen het vo – het selectiemoment uit te stellen. Dus niet leerlingen op 12-jarige leeftijd al indelen in een van de niveaus in het vo, zodat leerlingen langer de kans hebben om hun capaciteiten te ontwikkelen en te ontdekken wat bij hen past. Dit pakt met name gunstig uit voor leerlingen uit de lagere sociaaleconomische klasse, die relatief vaker te maken krijgen met onderschatting bij het schooladvies en vaker wat meer tijd nodig hebben om ‘tot bloei te komen’.
Voorstel in het visiestuk van ‘De Toekomst van ons Onderwijs’ is om leerlingen in het vo langer bij elkaar te houden en pas op ongeveer 15-jarige leeftijd een keuze te laten maken voor vervolgstappen (richting een beroepsgerichte of academische stroom). Het onderwijs aan leerlingen in de leeftijd van 12-18 jaar zou dan modulair worden aangeboden en leerlingen kunnen vakken en leergebieden op verschillende niveaus volgen. In april 2021 kwam de Onderwijsraad met een advies dat hierbij aansluit: stel de selectie van leerlingen uit tot na de eerste drie leerjaren van het vo.
De VO-raad steunt het pleidooi van de Onderwijsraad om het selectiemoment voor het vo uit te stellen en in het vo meer (intern) te differentiëren. We vinden wel dat voor een dergelijke structuurwijziging de randvoorwaarden - zoals voldoende menskracht, vaardigheden, tijd en geld - op orde moeten zijn. Mocht een dergelijke wijziging er ooit komen, dan vraagt dit een lange adem. Het is daarom ook goed om te kijken wat er in de tussentijd gedaan kan worden.
Daarom onderschrijft de VO-raad ook het belang van brede en verlengde brugklassen, initiatieven die op andere manieren werken aan een soepele overgang (zoals 10-14 initiatieven) en dubbele adviezen. Binnen het huidige stelsel bieden dit soort zaken - naast het bieden van voldoende overstapkansen binnen het vo - kansen aan leerlingen bij wie er nog twijfel is over welke schoolsoort het beste past. Daarnaast pleit de VO-raad voor meer brede scholengemeenschappen. Op brede scholen is het voor leerlingen makkelijker om van schoolsoort te wisselen. Bovendien komen leerlingen met verschillende achtergronden elkaar sneller tegen op brede scholengemeenschappen dan op categorale scholen.
Hoe is de groei van brede scholengemeenschappen te stimuleren?
Brede scholengemeenschappen kunnen een belangrijke rol spelen in het bevorderen van kansengelijkheid en het tegengaan van segregatie. Op deze scholen ontmoeten leerlingen met verschillende schooladviezen elkaar en kunnen zij eenvoudiger…
Ook Onderwijsraad benadrukt: stelselwijziging gericht op latere selectie noodzakelijk
De Onderwijsraad heeft in een brief aan de Tweede Kamer de urgentie benadrukt om op korte termijn uitvoering te geven aan hun advies ‘Later selecteren, beter differentiëren’ (uit 2021). De…
VO-raad pleit voor meer brede scholengemeenschappen
Het aantal leerlingen dat naar een brede scholengemeenschap gaat is de afgelopen vijf jaar met zes procent gedaald. Dat is zorgelijk, vindt de VO-raad. Brede scholengemeenschappen, waar leerlingen met verschillende…
Themarapportage 'Brede scholengemeenschappen'
Eindrapport 'Monitor subsidieregelingen heterogene brugklassen en capaciteitstesten'
Dit rapport (nov 2024) beschrijft de resultaten van het evaluatieonderzoek naar de subsidieregeling heterogene brugklassen en de subsidieregeling capaciteitentesten. Gekeken is in hoeverre de activiteiten voortvloeiend uit de subsidieregelingen hebben…
Website 'Toekomst van ons onderwijs'
Sectorrapportage VO: data over overgang po-vo
In de Sectorrapportage VO 2024 zijn data te vinden over de overgang po-vo, met name rond de ambitie om alle leerlingen op een passende plek in het vo terecht te laten komen. Er staan gegevens over het aantal gegeven meervoudige adviezen, over brede scholengemeenschapppen en over de positie van leerlingen in het derde leerjaar vo ten opzichte van het schooladvies.
Ankie Hermans
Senior beleidsadviseur kansengelijkheid, onderwijs aan nieuwkomers, overgang po-vo
ankiehermans@vo-raad.nl